Goed schakelmateriaal is meer dan een knopje aan de muur. Het zijn de schakelaars, stopcontacten, dimmers en afdekramen die je elke dag gebruikt en die voor een groot deel de uitstraling van je woning bepalen. Voor een mooi en goed resultaat is het belangrijk dat alle onderdelen bij elkaar passen: technisch en qua uitstraling.

Waar je op let bij het kiezen van schakelmateriaal:

• Kies een merk en serie die je consequent doorvoert in een ruimte of de hele woning.
• Bepaal of je inbouw (in de muur) of opbouw (op de muur) nodig hebt.
• Kies de juiste functie: schakelaar, stopcontact, dimmer, USB, data of sensor.
• Let op kleur, afwerking en of onderdelen op de bestaande inbouwdoos passen.
• Controleer bij vervanging altijd of de bestaande bedrading past bij het nieuwe product.

Dat hangt af van de stijl van je woning en wat jij mooi vindt. In een moderne woning passen schakelaars en stopcontacten in wit, zwart, antraciet of aluminium goed. In een klassiek of warm interieur kiezen mensen vaker voor ronde vormen, creme tinten of glanzende afwerkingen.

Wil je een rustige, verzorgde uitstraling in de hele woning? Kies dan een merk en serie die je in alle ruimtes doorvoert. Wil je ergens een accent maken? Dan kun je in de woonkamer of hal kiezen voor een designserie in zwart, glas of metaal.

Inbouw schakelmateriaal zit verwerkt in de muur. In de muur zit een inbouwdoos, en daar wordt het schakelaar- of stopcontactmechanisme in gemonteerd. Wat je ziet is alleen het afdekraam en de knop of het stopcontact zelf. Dit geeft een strakke, nette afwerking en is wat je in vrijwel alle woningen en kantoren tegenkomt.

Opbouw schakelmateriaal zit op de muur. Er is geen inbouwdoos nodig. Je schroeft de behuizing gewoon op het oppervlak. Dit is praktisch in een garage, schuur, werkplaats of als er geen inbouwdozen aanwezig zijn. Ook handig als de kabels zichtbaar over de muur lopen.

In de meeste gevallen niet, helaas. Elk merk heeft zijn eigen maten, bevestigingssysteem en afwerking. Een afdekraam van merk A past vaak niet op het mechanisme van merk B, ook al lijkt het er op het eerste gezicht op te passen. Bovendien verschilt de glans en kleur per merk, waardoor het geheel er niet verzorgd uitziet.

Kies dus altijd onderdelen uit dezelfde serie van hetzelfde merk. Heb je al schakelmateriaal op de muur? Kijk dan op de achterkant van het afdekraam of de centraalplaat. Daar staat bijna altijd het merk en de serienaam vermeld. Zo weet je precies wat je bij moet bestellen.

Dit geeft aan hoeveel functies er naast of onder elkaar in een afdekraam passen. Een 1-voudig afdekraam heeft ruimte voor een schakelaar, stopcontact of dimmer. Een 2-voudig afdekraam heeft ruimte voor twee elementen, een 3-voudig voor drie. Er bestaan ook 4- en 5-voudige varianten.

Handig als je op een plek een stopcontact, een schakelaar en een data-aansluiting bij elkaar wilt. Die kun je dan in een 3-voudig afdekraam samenvoegen, zodat het netjes en overzichtelijk blijft.

Schakelmateriaal bestaat uit meerdere losse onderdelen die je bij elkaar bestelt. Elk onderdeel heeft een eigen naam en functie:

• Basiselement of sokkel: het technische onderdeel dat in de inbouwdoos in de muur zit. Hierop sluit je de bedrading aan. Je ziet dit onderdeel niet, want het zit achter de afdekking. Dit is het hart van de schakelaar of het stopcontact.
• Centraalplaat: de zichtbare plaat die direct op het basiselement klikt of schroeft. Bij een stopcontact is dit de plaat met de gaatjes voor de stekker. Bij een dimmer de plaat rondom de knop. Bij een schakelaar de plaat waarop de wip zit.
• Wip of toets: de knop die je indrukt of omzet. Bij een schakelaar is dit de wip die je omklikt. Bij een pulsdrukker is het een knop die terugveert.
• Afdekraam: het buitenste frame dat je rondom alles ziet. Dit is het decoratieve randje dat de kast mooi afwerkt en de overgang naar de muur netjes maakt. Het afdekraam bepaalt voor een groot deel hoe het geheel eruitziet.

Voor een complete schakelaar bestel je dus: basiselement + wip + centraalplaat + afdekraam. Niet elk merk verkoopt deze altijd apart, soms zitten onderdelen samen in een set.

Per product kan het iets anders zijn, maar dit is de basis:

• Schakelaar: basiselement + wip + (centraalplaat) + afdekraam.
• Stopcontact: wandcontactdoos + (centraalplaat) + afdekraam.
• Dimmer: dimmerbasiselement + centraalplaat met knop + afdekraam.
• USB-stopcontact, data of thermostaat: dat verschilt per merk en serie. Kijk goed naar de productpagina of vraag het ons.

Dat komt door de combinatie van materiaal, afwerking, merk en functies. Een eenvoudige witte kunststof schakelaar is een stuk goedkoper dan een glazen of rvs uitvoering van hetzelfde merk. Designseries kosten meer, maar geven je woning ook een mooiere, luxere uitstraling.

Vergeet ook niet dat je bij schakelmateriaal altijd meerdere onderdelen nodig hebt: het basiselement, de wip, de centraalplaat en het afdekraam. Die kosten los bij een designserie al snel meer dan een complete standaard schakelaar. Kijk dus altijd naar de totaalprijs van alle onderdelen samen, niet alleen naar een los onderdeel.

De meest verkochte schakelaar is de universele wisselschakelaar. Dit is de standaard schakelaar die in vrijwel elke woning zit. Wat hem bijzonder maakt: je kunt dezelfde schakelaar gebruiken om een lamp te bedienen vanaf één plek, maar ook als onderdeel van een opstelling waarbij je de lamp van twee plekken kunt bedienen. Je hoeft dus geen aparte schakelaar te kopen voor een wisselschakeling.

Naast de universele wisselschakelaar zijn er nog andere typen voor specifieke situaties:

• Kruisschakelaar (3 of meer plekken): wil je een lamp bedienen vanaf drie of meer plekken, zoals in een lange hal of op een overloop? Dan voeg je tussen twee wisselschakelaars een kruisschakelaar toe. Voor elke extra bedienplek voeg je er één bij.
• Serieschakelaar (twee lampen apart vanuit één punt): wil je bijvoorbeeld de plafondlamp en de sfeerlamp in de woonkamer apart kunnen bedienen, maar wel vanuit hetzelfde schakelpunt? Dan gebruik je een serieschakelaar. Dat zijn eigenlijk twee schakelaars in één behuizing.
• Dubbele wisselschakelaar: twee wisselschakelaars in één behuizing. Handig als je twee aparte wisselschakelingen wilt bedienen vanuit hetzelfde punt in de muur.
• Dubbelpolige schakelaar: onderbreekt zowel fase als nuldraad tegelijk. Wordt gebruikt bij bepaalde apparaten of waar dat wettelijk verplicht is, zoals bij sommige verwarmingssystemen.
• Pulsdrukker / drukcontact: een drukker die een korte puls geeft en daarna vanzelf terugveert. Gebruikt bij een deurbel, schakelautomaat of een systeem voor slimme bediening.
• Jaloezie- of rolluikschakelaar: voor het bedienen van zonwering, rolluiken of screens. Heeft twee richtingen: omhoog en omlaag.

Deze drie zien er van buiten bijna hetzelfde uit, maar werken heel anders.

Een schakelaar blijft staan in de stand die je kiest. Je klikt hem aan, de lamp gaat aan. Je klikt hem uit, de lamp gaat uit. Dat is de schakelaar zoals je die overal in huis hebt.

Een drukker, ook wel pulsdrukker of drukcontact genoemd, geeft alleen een korte puls als je hem indrukt. Daarna veert hij terug naar zijn beginpositie. Je gebruikt een drukker bij een deurbel, een schakelautomaat of een slim bedieningssysteem. De drukker zegt eigenlijk alleen: "doe iets", en wat er dan precies gebeurt, bepaalt het apparaat dat erachter zit.

Een dimmer gebruik je als je de lichtsterkte wilt kunnen regelen. Je kunt dan niet alleen aan en uit schakelen, maar ook instellen hoe helder de lamp brandt. Let op: voor LED lampen heb je altijd een speciale LED dimmer nodig. Een oude dimmer voor halogeenlampen werkt bijna nooit goed met LED.

Een wisselschakeling is geen schakelaar, maar een manier van bedienen. Met een wisselschakeling kun je dezelfde lamp aan- en uitzetten vanaf twee verschillende plekken. Denk aan de slaapkamerdeur en naast het bed, of boven en onder aan de trap.

Voor een wisselschakeling gebruik je twee universele wisselschakelaars, want die zijn hier speciaal voor geschikt. De twee schakelaars worden via drie draden met elkaar verbonden. Druk je op de ene schakelaar, dan gaat de lamp aan. Druk je op de andere, dan gaat hij uit. Dat werkt ongeacht vanuit welke stand de andere schakelaar staat.

Wil je de lamp ook nog van een derde plek bedienen? Dan voeg je een kruisschakelaar toe, die je tussen de twee wisselschakelaars plaatst. Voor vier bedienpunten gebruik je twee kruisschakelaars, enzovoort.

Een pulsdrukker en een drukcontact zijn twee namen voor hetzelfde onderdeel. Installateurs en technische documentatie gebruiken vaak de term drukcontact, terwijl in de praktijk ook pulsdrukker of gewoon drukker wordt gezegd. Je kunt ze door elkaar gebruiken.

Een pulsdrukker lijkt van buiten op een gewone schakelaar, maar werkt heel anders. Als je hem indrukt, geeft hij een korte elektrische puls en veert hij meteen terug naar zijn beginpositie. Hij blijft dus niet in een vaste aan- of uitstand staan.

Je gebruikt een pulsdrukker bij:

• Een deurbel: je drukt, de bel klinkt, je laat los.
• Een schakelautomaat (trappenhuislicht): je drukt, het licht gaat aan en gaat na een ingestelde tijd vanzelf weer uit.
• Slimme bediening: bij domotica systemen gebruik je drukkers zodat het systeem zelf bepaalt wat er gebeurt, bijvoorbeeld dimmen, een scène activeren of meerdere lampen tegelijk bedienen.

Dit zijn twee termen die beschrijven wat er elektrisch gebeurt op het moment dat je een drukker of schakelaar bedient. Het klinkt technisch, maar het is eigenlijk heel simpel.

Een maakcontact (ook wel NO-contact genoemd, van het Engelse Normally Open) is in rust open. Er loopt geen stroom. Op het moment dat je de drukker indrukt, maakt hij het contact: de stroomkring wordt gesloten en er gaat stroom lopen. Laat je los, dan springt het contact terug en is de stroomkring weer open.

Dit is de meest gebruikte uitvoering. Een gewone deurbel, een schakelautomaat en de meeste toepassingen voor slimme bediening werken met een maakcontact. Als je een pulsdrukker of drukcontact koopt, is het standaard een maakcontact, tenzij anders vermeld.

Een verbreekcontact (ook wel NC-contact, van Normally Closed) werkt precies andersom. In rust is de stroomkring gesloten en loopt er stroom. Op het moment dat je drukt, verbreekt hij het contact. Dit type wordt minder gebruikt in woningen, maar kom je wel tegen bij bepaalde beveiligingstoepassingen of alarmsystemen.

Maakcontact of verbreekcontact: wanneer kies je wat? Voor verlichting, deurbellen, schakelautomaten en slimme bediening kies je altijd een maakcontact. Dat is de standaard en wat je bij ons kunt bestellen. Een verbreekcontact is een specifieke uitvoering voor bijzondere toepassingen.

Beide schakelen automatisch de verlichting in als er iemand in de ruimte is, maar ze doen dat op een andere manier.

Een bewegingsmelder reageert op grote bewegingen. Iemand die een gang inloopt of een toilet binnenstapt wordt direct gedetecteerd. Zodra de beweging stopt en de tijdsinstelling is verstreken, gaat het licht weer uit. Ideaal voor gangen, trappenhuizen, toiletten, bergingen en buiten.

Een aanwezigheidsmelder is veel gevoeliger. Die detecteert ook kleine bewegingen, zoals iemand die achter een bureau zit te typen of een boek zit te lezen. Hierdoor gaat het licht niet onnodig uit als je even stilzit. Deze gebruik je in kantoren, vergaderruimtes en werkkamers.

Met een jaloezieschakelaar bedien je elektrische zonwering, rolluiken, screens of gordijnmotoren. De schakelaar heeft twee richtingen: omhoog en omlaag. Je houdt de knop ingedrukt totdat het rolluik of de jaloezie op de gewenste stand staat. Laat je los, dan stopt de motor.

Sommige modellen hebben ook een nulstand in het midden, zodat de motor stopt zodra je de schakelaar loslaat. Bij slimme installaties kun je de jaloeziebediening ook koppelen aan een timer of app, zodat de zonwering automatisch opent en sluit.

Een ventilatieschakelaar gebruik je om de mechanische ventilatie in huis handmatig bij te sturen. Denk aan een badkamer of keuken waar je extra ventilatie wilt bij het douchen of koken.

Veel ventilatoren hebben meerdere standen, zoals laag, midden en hoog. Met een ventilatieschakelaar kun je die standen rechtstreeks instellen. Sommige schakelaars hebben ook een aanwezigheidsfunctie, zodat de ventilator automatisch hoger gaat draaien als je de badkamer inloopt.

Ja, dat kan. Een schakelaar hoeft niet per se slechts één lamp te bedienen. Je kunt meerdere lampen of spots op dezelfde groep aansluiten en ze allemaal tegelijk met één schakelaar aan en uit zetten. Dat is heel gebruikelijk, bijvoorbeeld bij een rij inbouwspots op het plafond of meerdere wandlampen in één ruimte.

Waar je wel op moet letten is het totale vermogen. Een schakelaar heeft een maximum belasting, uitgedrukt in watt. Dat staat in de technische specificaties vermeld, meestal 1.000 tot 2.300 watt. Met LED lampen kom je daar al snel niet in de buurt, want een LED spot verbruikt maar 5 tot 8 watt. Tien spots van 6 watt is 60 watt totaal. Dat is ruimschoots binnen de grens van elke schakelaar.

Wil je de lampen juist apart kunnen bedienen, dus de ene groep aan en de andere uit? Dan heb je een serieschakelaar nodig, of twee aparte schakelaars.

Dat kan, maar er zijn een paar dingen om vooraf te controleren.

Is de lamp dimbaar? Staat er niet op de verpakking dat de lamp dimbaar is? Dan kun je wel een dimmer plaatsen, maar de lamp zal knipperen of helemaal niet werken. Niet-dimbare lampen vervangen door dimbare lampen is de eerste stap.

Welke bedrading zit er achter de schakelaar? Een eenvoudige 2-draads LED dimmer heeft alleen fase en schakeldraad nodig. Dat is in de meeste bestaande woningen aanwezig. Sommige dimmers hebben ook een nuldraad nodig. Kijk in de inbouwdoos of er een blauwe draad aanwezig is.

Is er genoeg ruimte in de inbouwdoos? Een dimmer is dikker dan een gewone schakelaar. Zit de inbouwdoos al vol, dan past de dimmer er mogelijk niet in. Een diepere inbouwdoos is dan de oplossing.

Staat de schakelaar in een wisselschakeling? Dan heb je een speciale wisselschakelaar-dimmer nodig. Niet elke dimmer is geschikt voor een wisselschakeling.

Een schakelautomaat is een slim apparaatje in de meterkast of achter de schakelaar dat de verlichting na een ingestelde tijd automatisch uitschakelt. Je kent het wel: je drukt op de knop in het trappenhuis, het licht gaat aan, en na twee minuten gaat het vanzelf weer uit. Dat is een schakelautomaat.

Hoe werkt het? Je bedient de schakelautomaat met een pulsdrukker. Elke keer dat je de drukker indrukt, gaat het licht aan. Na de ingestelde tijd gaat het automatisch uit. Sommige schakelautomaten kun je ook als gewone schakelaar gebruiken: eenmaal drukken is aan, nogmaals drukken is uit.

Wanneer gebruik je een schakelautomaat?

• In een trappenhuis, hal of gang waar je niet wilt dat het licht onnodig lang blijft branden.
• Als je een lamp wilt bedienen vanuit meerdere plekken tegelijk, zonder ingewikkelde schakelingen.
• Als energiebesparing belangrijk is: het licht gaat altijd automatisch uit, ook als iemand het vergeet.

Een schakelaar die niet meer werkt heeft bijna altijd een van de volgende oorzaken. Loop ze één voor één af voordat je een installateur belt.

• De lamp is kapot. Klinkt simpel, maar dit is de meest voorkomende oorzaak. Probeer eerst de lamp te vervangen voordat je naar de schakelaar kijkt.
• De groep is eruit. Controleer de meterkast. Is de zekering of de aardlekschakelaar van die groep omgevallen? Zet hem terug en kijk of het probleem opgelost is. Valt hij steeds opnieuw, dan is er mogelijk een groter probleem en is een installateur nodig.
• Een losse draad achter de schakelaar. Als de lamp soms wel en soms niet werkt, of als het licht flikkert als je de schakelaar aanraakt, kan er een draad los zitten. Zet de stroom uit, haal de schakelaar uit de doos en controleer of alle draden goed vastzitten.
• De schakelaar zelf is defect. Schakelaars gaan heel lang mee, maar kunnen na tientallen jaren slijten. Je merkt dit doordat de knop niet meer goed klikt of de lamp niet betrouwbaar schakelt. Vervangen door een nieuwe schakelaar is de oplossing.

Elke schakelaar heeft een maximale belasting. Die staat in de technische specificaties van het product vermeld. Bij de meeste standaard schakelaars is dit 10 ampère bij 230 volt, wat neerkomt op maximaal 2.300 watt. Dat is meer dan genoeg voor normale verlichting.

Met LED lampen hoef je je hier in de praktijk vrijwel nooit zorgen over te maken. Tien LED spots van 6 watt is 60 watt totaal. Zelfs twintig spots van 8 watt is maar 160 watt. Je zit altijd ver onder het maximum van een gewone schakelaar.

Wil je via een schakelaar ook apparaten bedienen die meer stroom verbruiken, zoals een elektrische kachel, een waterkoker of een verwarmingsmat? Controleer dan altijd of het vermogen van dat apparaat binnen de belasting van de schakelaar valt. Voor zware apparaten wordt apart beveiligde bedrading aangeraden.

De meeste schakelaars in een gewone woning werken op 230 volt. Dat is de standaard netspanning in Nederland. Hiermee schakel je verlichting, stopcontacten en apparaten die direct op het lichtnet aangesloten zijn.

Laagspanning, bijvoorbeeld 12 of 24 volt, kom je minder voor in een gewone woning. Je ziet het bij bepaalde LED strips, buiten verlichting op laagspanning of in campers en boten. Voor laagspanning zijn speciale schakelaars nodig die hiervoor geschikt zijn. Een gewone 230 volt schakelaar gebruiken voor laagspanning is technisch soms mogelijk, maar niet altijd correct en soms onveilig, afhankelijk van de toepassing.

Bij twijfel: kijk naar de specificaties van het verlichtingssysteem dat je wilt aansluiten. Staat er 12V of 24V? Dan heb je laagspanning en moet je de juiste schakelaar of controller kiezen. Staat er 230V of ~230V? Dan gebruik je gewoon een standaard schakelaar.

Welke dimmer je nodig hebt, hangt af van drie dingen: je lamp, het totale wattage en de bedrading die al aanwezig is.

Stap 1: check of je lamp dimbaar is. Staat er nergens op de verpakking of de lamp zelf dat hij dimbaar is? Dan is hij dat vrijwel zeker niet. Een niet-dimbare lamp aansluiten op een dimmer leidt tot knipperen, zoemen of kapotte lampen.

Stap 2: kies het juiste type dimmer. Er zijn verschillende types, afhankelijk van je lamp en installatie:

• Faseafsnijdingsdimmer (RC): werkt met de meeste moderne dimbare LED lampen en inbouwspots. Dit is het meest gebruikte type in woningen.
• Faseaansnijdingsdimmer (RL): bedoeld voor lampen met een magnetische transformator of specifieke drivers. Minder gebruikelijk in gewone woningen.
• Universele LED dimmer: herkent automatisch welk type lamp er op is aangesloten. Handig als je niet zeker weet welk type je nodig hebt. Check altijd de specificaties van je lamp.
• 2-draads LED dimmer (zonder nuldraad): als er achter de schakelaar alleen een fase en schakeldraad zit (geen blauwe nuldraad), dan heb je een 2-draads dimmer nodig. Dit is in veel bestaande woningen het geval.
• 3-draads LED dimmer (met nuldraad): als er wel een blauwe nuldraad achter de schakelaar zit, kun je een 3-draads dimmer gebruiken. Dit werkt stabieler bij een lage LED belasting en vermindert de kans op knipperen.
• DALI dimmer: voor professionele installaties in kantoren, winkels of showrooms met DALI-gestuurde verlichtingsarmaturen.
• 1-10V dimmer: voor armaturen met een 1-10V aansturing. Kom je vooral tegen in zakelijke toepassingen.

Elke dimmer heeft een minimum- en maximumvermogen. Tel eerst het totale wattage van alle lampen op die je op de dimmer aansluit. Gebruik je zes LED spots van 5 watt? Dan is het totaal 30 watt.

Kies vervolgens een dimmer waarbij dit getal ruimschoots binnen het bereik valt. Zit je te dicht op het minimum, dan kan de lamp knipperen, zoemen of niet helemaal uitschakelen. Zit je boven het maximum, dan kan de dimmer overbelast raken en kapot gaan.

Dit is een veelgehoord probleem en heeft bijna altijd een duidelijke oorzaak. Hieronder de meest voorkomende:

• De kwaliteit van de lamp: dit is vaker de oorzaak dan mensen denken. Goedkope of minderwaardige LED lampen dimen slecht, ook al staat er "dimbaar" op de verpakking. Kies bij voorkeur lampen van een kwalitatief goed merk. Dat maakt echt verschil in hoe soepel en stabiel de lamp dimt.
• De lamp is niet dimbaar: staat er niet duidelijk op de verpakking dat de lamp dimbaar is? Dan is hij dat bijna zeker niet en werkt hij niet goed aan een dimmer.
• De dimmer en lamp zijn niet compatibel: niet elke dimmer werkt met elke LED lamp. Controleer of de dimtechniek van de dimmer overeenkomt met wat de lamp vereist. Dit staat vermeld in de specificaties van de lamp.
• Te weinig wattage aangesloten: elke dimmer heeft een minimumvermogen. Zitten er te weinig of te lichte lampen op, dan kan de lamp knipperen of zoemen. Voeg een lamp toe of kies een dimmer met een lager minimumvermogen.
• De minimumstand van de dimmer staat te laag ingesteld: veel dimmers hebben een instelschroefje of softwareinstelling om de minimumstand bij te regelen. Kijk in de handleiding van je dimmer hoe je dat doet.

Nee, dat werkt bijna nooit goed. Oude dimmers voor gloeilampen of halogeenlampen hebben een minimumvermogen van 40 tot 60 watt. LED lampen verbruiken veel minder, waardoor je al snel onder dat minimum zit. Het resultaat is knipperen, zoemen of een lamp die niet helemaal uitgaat.

Vervang bij de overstap naar LED ook altijd de dimmer. Kies daarvoor een LED dimmer die past bij je lampen, het totale wattage en de bedrading die je hebt. Dat scheelt veel gedoe.

Dit gaat over de manier waarop je de dimmer bedient, niet over de elektrische werking:

• Draaidimmer: je draait aan een knop om de lichtsterkte in te stellen. Vertrouwd en intuïtief. De knop draai je omhoog voor meer licht, omlaag voor minder.
• Drukdimmer: je drukt de knop kort in voor aan of uit. Houd je langer ingedrukt, dan dimt de lamp omhoog of omlaag. Werkt zonder draaibeweging.
• Tastdimmer: je raakt een vlak aan voor bediening. Geeft een strakke, moderne uitstraling zonder uitstekende knoppen.
• Inbouwdimmer of dimmodule: dit is een dimmer zonder eigen schakelknop. Je plaatst hem onzichtbaar achter een bestaande schakelaar of drukker in de muur. Handig als je de uitstraling van je schakelaar wilt behouden maar toch wilt kunnen dimmen.

Nee, dat werkt niet. Slimme lampen zoals Philips Hue worden gedimd via een app, bridge of slimme schakelaar. Ze hebben daarvoor altijd spanning nodig, ook als het "uit" is. Als je ze aansluit op een dimmer die de spanning verlaagt, gedragen ze zich onvoorspelbaar: knipperen, uitvallen of helemaal niet meer reageren op de app.

Gebruik bij slimme lampen een slimme schakelaar of drukker die de lamp via het netwerk aanstuurt, niet via de stroomtoevoer. Denk aan een Friends of Hue schakelaar of een slimme wandschakelaar die bij jouw systeem past.

Een stopcontact is het aansluitpunt in de muur waarop je een stekker aansluit. Iedereen kent het. De officiële technische naam is wandcontactdoos. Dat is de term die installateurs, fabrikanten en in productbeschrijvingen gebruiken. In de volksmond zeggen we gewoon stopcontact, en dat is prima.

Een wandcontactdoos bestaat uit twee delen: het inbouwmechanisme dat in de muur zit (de eigenlijke doos met de contacten), en het afdekraam dat je aan de buitenkant ziet. Samen vormen ze wat jij als stopcontact kent.

Een enkel stopcontact (enkelvoudige wandcontactdoos) heeft ruimte voor één stekker. Een dubbel stopcontact (tweevoudige wandcontactdoos) heeft twee aansluitingen naast elkaar in hetzelfde afdekraam, zodat je twee stekkers tegelijk kunt gebruiken.

In de praktijk kies je op de meeste plekken in huis voor een dubbel stopcontact. Je hebt bijna altijd meer dan één apparaat op een plek. Naast het bed staat een wekker én een telefoonlader. Op het aanrecht staat een koffiemachine én een waterkoker. Met een dubbel stopcontact heb je altijd genoeg ruimte, zonder dat je een extra verlengsnoer nodig hebt.

Beide aansluitingen van een dubbel stopcontact zitten in de meeste gevallen op dezelfde groep in de meterkast. Sluit je twee zware apparaten tegelijk aan, houd dan het maximale vermogen van die groep in de gaten.

Aarding is een extra veiligheidsvoorziening. Als er iets misgaat in een apparaat, zorgt aarding ervoor dat de stroom via de aardedraad weggaat in plaats van via jou.

Een geaard stopcontact heeft aan de binnenkant twee extra contacten: de ronde pinnetjes aan de zijkant of een contactpootje bovenaan. Die zijn verbonden met de aardedraad in de muur. In alle moderne woningen zijn stopcontacten geaard. Geaarde wandcontactdozen zijn verplicht voor apparaten met een metalen behuizing, zoals een wasmachine, droger, oven of magnetron.

Een ongeaard stopcontact heeft die extra contacten niet. Dit kom je nog tegen in oudere woningen die nog niet zijn bijgewerkt. Kleine apparaten zonder metalen behuizing, zoals een lamp of telefoonlader, werken daar prima op. Maar zet nooit zomaar een geaard stopcontact op een plek waar geen aardedraad in de muur aanwezig is. Dat geeft een vals gevoel van veiligheid.

Meer dan je nu denkt. De meeste mensen hebben te weinig wandcontactdozen en lossen dat op met verlengsnoeren en stekkerdozen. Dat is onhandig en niet altijd veilig. Plan bij nieuwbouw of renovatie altijd ruim. Realistische richtlijnen per ruimte:

• Woonkamer: reken op 10 tot 12 stopcontacten. Televisie, soundbar, settopbox, gameconsole, staande lamp, tafellamp, opladers, thuiswerkplek en een smart home hub: dat zijn al snel acht tot tien aansluitingen. Verdeel de wandcontactdozen rondom de hele ruimte, niet alleen bij de televisie.
• Keuken: minstens 6 tot 8 wandcontactdozen op het aanrecht, verdeeld over meerdere groepen. Koffiemachine, waterkoker, broodrooster, airfryer, magnetron en telefoonoplader gaan er razendsnel doorheen. Apparaten met een hoog vermogen, zoals een oven of inductiekookplaat, krijgen altijd een eigen, aparte aansluiting.
• Slaapkamer: minstens 6 stopcontacten. Aan elke kant van het bed een dubbele wandcontactdoos voor wekker, telefoonlader en eventueel een leeslamp. Voeg een stopcontact toe voor een lamp, een laptop en overige apparaten.
• Thuiskantoor of studeerkamer: minstens 8 stopcontacten plus een vaste internetaansluiting in de muur (data-aansluiting). Computer, twee monitoren, lamp, printer, docking station, laders: dat zijn er al zes tot zeven.
• Badkamer: minimaal 1 geaarde wandcontactdoos buiten de natte zone, voor scheerapparaat, haardroger of elektrische tandenborstel. Let op de juiste IP-bescherming en de plaatsingsregels voor zones.
• Hal en overloop: minimaal 2 stopcontacten. Handig voor het opladen van de stofzuiger, een tafellampje of de deurbelinstallatie.
• Zolder, garage of berging: minstens 4 wandcontactdozen. Gereedschap, acculaders, een koelkast, vriezer of wasmachine: plan ruim.

De hoogte en positie van wandcontactdozen bepaalt hoe makkelijk je ze dagelijks kunt gebruiken. Een paar praktische richtlijnen:

• Standaard hoogte: de meeste stopcontacten in een woonkamer, slaapkamer of hal zitten op 30 centimeter van de vloer. Dat is de standaard in Nederland. Laag genoeg om achter meubels weg te vallen, maar bereikbaar.
• Boven het aanrecht: in een keuken zitten wandcontactdozen doorgaans op 120 tot 130 centimeter hoogte, recht boven het aanrecht. Zo kun je apparaten makkelijk aansluiten zonder te bukken.
• Naast het bed: plan de stopcontacten op 60 tot 80 centimeter hoogte, zodat je ze makkelijk kunt bereiken terwijl je in bed ligt. Een dubbele wandcontactdoos aan elke kant van het bed is ideaal.
• Achter meubels: weet je al waar je bank, tv-meubel of bureau komt te staan? Plaats de stopcontacten dan zo dat je er straks nog bij kunt, ook als de meubels op hun plek staan.
• Verdeeld over de muren: zet niet alle stopcontacten aan één kant van de ruimte. Verdeel ze over meerdere muren zodat je altijd een aansluiting in de buurt hebt.

Een stopcontact met klapdeksel heeft een veerkrachtig klepje over de contactopeningen. Dat klepje gaat pas open als je er een stekker in duwt. Je ziet dit type in twee situaties.

Kindveilige stopcontacten thuis. Als er jonge kinderen in huis zijn, is een wandcontactdoos met klapdeksel een goede keuze. Een kind kan er niet zomaar een vinger of een voorwerp in steken, want het klepje geeft pas mee als je tegelijkertijd op beide openingen duwt. In steeds meer landen is dit verplicht voor alle nieuwbouwwoningen.

Buitenstopcontacten en vochtige ruimtes. Buitenstopcontacten hebben een klapdeksel om water en stof buiten te houden. Als er geen stekker in zit, blijft het deksel dicht en is het stopcontact beschermd. Dit is een vereiste voor elk stopcontact dat buiten of in een vochtige omgeving wordt geplaatst.

Een USB-stopcontact is een wandcontactdoos met ingebouwde USB-aansluitingen. Je kunt er een telefoon, tablet, oordopjes of andere kleine apparaten direct op opladen, zonder dat je een losse laderadapter in het stopcontact hoeft te steken.

Er zijn uitvoeringen met:

• USB-A: de klassieke rechthoekige USB-aansluiting. Werkt voor de meeste oudere telefoons, tablets en accessoires.
• USB-C: de modernere ovale aansluiting. Ondersteunt snelladen en is de standaard bij nieuwere telefoons, laptops en tablets.
• Combinatie USB-A en USB-C: handig als je meerdere apparaten van verschillende generaties oplaadt.

Handige plekken voor een USB-stopcontact in huis:

• Naast het bed: telefoon en tablet zonder adapter opladen.
• Op het aanrecht of in de keuken: telefoon opladen terwijl je kookt.
• Naast de bank in de woonkamer: afstandsbediening, tablet of telefoon altijd opgeladen.
• Op het bureau: laptop, oordopjes en telefoon tegelijk aan de lader.
• In de gang: altijd een volle batterij als je de deur uitgaat.

Een afdekraam of centraalplaat van een stopcontact vervangen is eenvoudig en kan zonder gereedschap of elektrische kennis. Klik het oude afdekraam eraf, klik het nieuwe erop. Klaar.

De wandcontactdoos zelf vervangen, waarbij je de bedrading los- en aansluit, vraagt meer kennis. Het is technisch niet ingewikkeld als je weet wat je doet, maar je moet wel de juiste voorzorgsmaatregelen nemen.

• Zet altijd de juiste groep uit via de meterkast.
• Controleer met een spanningstester of er echt geen spanning meer op staat.
• Sluit de draden aan op dezelfde manier als ze zaten: fase op fase, nul op nul, aarde op aarde.
• Controleer of de bedrading goed vastgeklemd zit voordat je alles terugplaatst.

Een standaard wandcontactdoos in Nederland is aangesloten op een groep van 16 ampère. Dat betekent dat de totale belasting op die groep maximaal 16 x 230 = 3.680 watt mag zijn. Bij een dubbel stopcontact gelden dezelfde grenzen: beide aansluitingen samen mogen de groep niet zwaarder belasten dan het maximum.

In de praktijk haal je die grens bijna nooit met gewone apparaten. Een telefoonlader, een tv en een lamp zijn samen misschien 100 watt. Maar sommige apparaten verbruiken veel meer:

• Een waterkoker: 2.000 tot 3.000 watt.
• Een stofzuiger: 1.000 tot 2.400 watt.
• Een elektrische kachel: 1.000 tot 2.500 watt.
• Een haardroger: 1.200 tot 2.400 watt.

Sluit je meerdere van dat soort apparaten tegelijk aan op dezelfde groep? Dan kan de zekering eruit gaan. Dat is het teken dat je de groep overbelast. Spreid zware apparaten over meerdere groepen.

Een data-aansluiting in de muur is een internetaansluiting (RJ45-aansluiting of netwerkaansluiting) waarop je een netwerkkabel aansluit. Dat geeft je een vaste internetverbinding, die sneller en stabieler is dan wifi. Handig voor een computer, smart-tv, spelcomputer of NAS-apparaat.

Je sluit de data-aansluiting in de muur via een netwerkkabel aan op je router of netwerk switch. De aansluiting zelf zit verwerkt in de muur, net als een stopcontact, en past naadloos in het schakelmateriaal van je keuze.

Naast een netwerkaansluiting zijn er ook coaxaansluitingen voor een tv-antenne of kabelaansluiting. Wil je beide op dezelfde plek? Dan kies je voor een combidoos met een netwerk- en coaxaansluiting naast elkaar in één afdekraam.

Perilex is een speciaal stopcontact en stekkertype voor apparaten met een heel hoog stroomverbruik, zoals een inductiekookplaat of elektrische kookplaat. Je herkent Perilex aan de ronde vorm met vijf pennen. De kleur van het stopcontact (rood, blauw of zwart) geeft aan welk type aansluiting het is.

Een Perilex wandcontactdoos zit op een aparte, zware groep in de meterkast die speciaal bedoeld is voor de kookplaat. Een gewoon stopcontact is niet geschikt voor zulke apparaten, omdat het stroomverbruik te hoog is.

Inbouw stopcontacten zitten verwerkt in de muur. De wandcontactdoos zit in een inbouwdoos in de muursparing en alleen het afdekraam is zichtbaar. Dit is de standaard in alle Nederlandse woningen en geeft een nette, strakke afwerking.

Opbouw stopcontacten worden op de muur gemonteerd, zonder inbouwdoos. Ze hebben een eigen behuizing die op het muuroppervlak zit. Dit gebruik je in een garage, schuur, werkplaats of op plekken waar er geen inbouwdozen in de muur zitten, of waar kabels over de muur lopen.

Er zijn ook speciale tafelstopcontacten en vloerstopcontacten voor in het werkblad of de vloer. Die worden in een uitsparing gemonteerd en sluiten vlak af met het oppervlak. Handig bij eilanden in de keuken of conferentietafels.

Dat hangt af van wat je wilt doen. Er is een duidelijk verschil in wat je zelf kunt en wat je beter aan een vakman overlaat.

Dit kun je zelf: een afdekraam verwisselen, een schakelaarknop of wip vervangen of een centraalplaat omruilen. Hiervoor hoef je niet aan de bedrading te komen. Klik het oude onderdeel eraf, klik het nieuwe erop. Dat is klaar in een paar minuten.

Dit vergt meer kennis: een schakelaar, stopcontact of dimmer vervangen waarbij je de bedrading los- en weer aansluit. Dit is technisch niet ingewikkeld, maar je moet wel weten wat je doet en je moet er zeker van zijn dat er geen spanning op staat.

Twijfel je? Laat het dan doen door een installateur. Zeker bij dimmers, Perilex, slimme modules, buiteninstallaties en vochtige ruimtes is een correcte aansluiting echt belangrijk.

Meestal wel, maar niet altijd. Gewone schakelaars en stopcontacten passen in de meeste gevallen op standaard inbouwdozen. Bij dimmers, USB-stopcontacten, slimme modules en thermostaten is dat vaker een probleem. Die zijn dieper en hebben meer ruimte nodig dan de gemiddelde inbouwdoos biedt.

Controleer altijd de inbouwdiepte van het product dat je wilt plaatsen en vergelijk dat met de ruimte in je bestaande inbouwdoos. Houd ook rekening met lasklemmen en extra bedrading die al ruimte innemen. Bij twijfel kun je een diepere inbouwdoos laten plaatsen.

Voor een gewone 2-draads LED dimmer heb je alleen fase en schakeldraad nodig. Dat is in de meeste bestaande woningen aanwezig achter de schakelaar.

Voor een 3-draads dimmer of slimme module heb je ook een nuldraad nodig (de blauwe draad). In oudere woningen is die draad soms niet doorgetrokken naar de schakelaar. In dat geval kies je voor een 2-draads product, of laat je beoordelen of er een nuldraad bij kan worden getrokken.

Ja, dat kan in veel gevallen. Door gebruik te maken van meervoudige afdekramen kun je meerdere functies op een plek samenvoegen. Denk aan een stopcontact naast een USB-aansluiting, of een schakelaar naast een data-aansluiting. Ziet er netjes uit en scheelt inbouwdozen.

Zorg wel dat je uitbreiding binnen dezelfde serie valt, dat de inbouwdoos diep genoeg is voor alle elementen, en dat de benodigde bedrading aanwezig is. Bij slimme modules en thermostaten is soms een extra nuldraad nodig.

Voor het wisselen van afdekramen en knoppen heb je niks nodig. Dat klik je gewoon af en er op. Voor het vervangen van een schakelaar of stopcontact heb je het volgende nodig:

• Een spanningstester om te controleren of de stroom echt uit staat. Dit is geen optie maar een must.
• Een platte schroevendraaier en een kruiskopschroevendraaier.
• Een striptang om de isolatie van de draad te verwijderen als dat nodig is.
• Een kniptang als je draden op maat moet maken.

Met slimme bediening kun je verlichting, stopcontacten, zonwering en verwarming bedienen via je telefoon, met je stem of automatisch via een tijdschema of sensor. Je hoeft er niet voor op te staan of thuis te zijn.

Voorbeelden van wat je dagelijks kunt doen:

• Verlichting dimmen of uitschakelen via een app op je telefoon, ook als je al weg bent.
• Lampen automatisch aan laten gaan als het buiten donker wordt.
• Rolluiken openen als je 's ochtends opstaat, of laten sluiten als de zon erop staat.
• Met een druk op een knop een sfeer instellen: alle lampen dimmen, gordijnen sluiten, tv aan.
• Bedienen met je stem via Google Assistent, Amazon Alexa of Apple Siri.
• Verlichting koppelen aan een bewegingssensor: licht gaat vanzelf aan als je thuiskomt.
• Energieverbruik in de gaten houden via slimme stopcontacten of een slimme meter.

We bieden een breed assortiment aan slimme systemen van gerenommeerde A-merken. Van eenvoudige draadloze modules voor bestaande woningen tot volledige professionele installaties voor nieuwbouw en utiliteit. Dit zijn de systemen die wij leveren:

• Busch-Jaeger Busch-free@home
• Niko Home Control
• Gira One
• Jung HOME
• Eaton xComfort
• KNX
• Theben LUXORliving
• eNet Smart Solutions
• EnOcean
• Matter
• Philips Hue
• Eltako Professional Smart Home

De keuze hangt af van drie dingen: je situatie (nieuwbouw of bestaande woning), hoe uitgebreid je de bediening wilt maken, en wat je budget is. Hier een overzicht in begrijpelijke taal:

Beginnen met losse slimme lampen of apparaten, zonder grote verbouwing?

• Philips Hue is het bekendste slimme verlichtingssysteem van Nederland. Werkt via een eigen Hue Bridge. Makkelijk in gebruik, breed assortiment en koppelbaar aan Google, Alexa en Apple HomeKit.
• Matter is de nieuwste open standaard waarmee producten van verschillende merken samenwerken. Geen aparte bridge per merk nodig.

Compleet slim huis, zonder ingewikkelde bekabeling?

• Eaton xComfort is een draadloos systeem dat je toevoegt aan een bestaande installatie. Bijzonder geschikt voor renovatie.
• EnOcean werkt zonder batterijen en zonder bedrading. Ideaal voor renovatie en monumentale panden.

Volledig geïntegreerd slim huis, bij nieuwbouw of grote renovatie?

• Niko Home Control: populair bedraad systeem in de Benelux. Volledig integreerbaar.
• Busch-Jaeger Busch-free@home: beschikbaar in bedrade versie (via bus) en draadloze wifi-versie.
• Gira One: speciaal ontwikkeld voor de woningbouw, via aparte buskabel.
• Jung HOME: draadloos of via bus, strak Duits design.
• Theben LUXORliving: bedraad KNX-gebaseerd, gericht op de woningmarkt.

Grootschalige of professionele projecten:

• KNX: de internationale standaard voor het slim bedienen van gebouwen. Werkt via een aparte buskabel. Uiterst betrouwbaar, schaalbaar en onafhankelijk van internet.

Dit is een van de eerste keuzes die je maakt als je een slim huis wilt.

Bedraad domotica werkt via een aparte kabel die naast de gewone bedrading in de muur wordt gelegd. De schakelaars, sensoren en modules communiceren via die kabel met de centrale controller van het systeem. Voorbeelden zijn KNX, Niko Home Control, Busch-free@home en Gira One.

Die aparte kabel is bijna altijd een buskabel. Een buskabel is een speciaal type kabel met meerdere aders die is ontworpen voor de communicatie tussen domotica-componenten. Via die ene kabel kan data worden verstuurd tussen alle aangesloten componenten.

Voordelen van bedraad domotica:

• Uiterst betrouwbaar: geen last van storingen door wifi of andere draadloze apparaten.
• Werkt altijd, ook zonder internet of wifi.
• Schaalbaar: je kunt altijd extra componenten toevoegen.
• Toekomstbestendig: de kabel ligt er eenmaal in en kan decennia meegaan.

Nadelen: vereist het leggen van extra buskabel. Dat is eenvoudig bij nieuwbouw of grote renovatie, maar ingrijpend in een bestaande woning.

Draadloos domotica communiceert via radio-signalen: wifi, EnOcean of een eigen draadloos protocol. Je hoeft geen extra kabels te trekken. Voorbeelden zijn Eaton xComfort, Philips Hue, EnOcean en eNet Smart Solutions.

Voordelen: geen verbouwing nodig, eenvoudig zelf uit te breiden, makkelijk te installeren in bestaande woningen.

Nadelen: gevoeliger voor storingen dan bedraad, afhankelijk van internet of een hub voor de communicatie. Bereik kan een rol spelen in grotere woningen.

Ja, in veel gevallen wel. Slimme inbouwmodules zijn kleine apparaatjes die je achter je bestaande schakelaar of stopcontact plaatst, in de inbouwdoos. Je schakelaar ziet er van buiten precies hetzelfde uit, maar je kunt hem nu ook via een app, timer of spraakbediening bedienen.

Systemen die hier speciaal voor geschikt zijn: Eaton xComfort, EnOcean en eNet Smart Solutions.

Controleer voor je bestelt:

• Past de module qua diepte in de bestaande inbouwdoos? Slimme modules zijn soms fors van formaat.
• Is er een nuldraad aanwezig achter de schakelaar? Dat is een blauwe draad in de inbouwdoos.
• Vereist de module een drukcontact (pulsdrukker) of werkt hij ook met een gewone wisselschakelaar?

Veel slimme schakelaars en modules hebben een nuldraad nodig om te werken. Die blauwe draad zorgt ervoor dat de module altijd een kleine hoeveelheid stroom heeft, ook als de lamp uit is. Die stroom is nodig om verbonden te blijven met het netwerk en opdrachten te kunnen ontvangen.

In oudere woningen is de nuldraad soms niet doorgetrokken naar de schakelaar. In dat geval heb je twee opties:

• Kies een systeem of module die zonder nuldraad werkt. Eaton xComfort en EnOcean producten werken zonder nuldraad of zelfs zonder batterij.
• De nuldraad alsnog laten doortrekken naar de schakelaar. Dat is soms eenvoudiger dan het lijkt, afhankelijk van de bestaande bedrading.

Een scène is een voorgeprogrammeerde instelling waarbij meerdere apparaten tegelijk naar een gewenste stand gaan. Je maakt hem eenmalig aan in de app, en daarna activeer je hem met een druk op een knop, een spraakcommando of automatisch via een tijdschema.

Voorbeelden van handige scènes:

• "Goedemorgen": gordijnen gaan open, keukenverlichting gaat aan, thermostaat gaat omhoog.
• "Film kijken": sfeerlamp dimt naar 20%, gordijnen sluiten, tv gaat aan.
• "Verlaten": alle lichten uit, stopcontacten uit, thermostaat lager, rolluiken dicht.
• "Slaapstand": alle verlichting uit behalve het nachtlampje, thermostaat naar nachtstand.

Scènes stel je in via de app van je domotica systeem: de Niko Home Control app, Busch-free@home app, Gira Smart Home app, Philips Hue app of een van de andere systemen. Je hoeft geen technische kennis te hebben.

Dat hangt af van het systeem dat je gebruikt.

Bedrade systemen zoals KNX, Niko Home Control en Busch-free@home werken lokaal, binnen je eigen netwerk of via de buskabel. De basisschakeling werkt gewoon door, ook als het internet eruit ligt. Alleen de bediening via een app van buitenaf vereist een internetverbinding.

Cloudsystemen en wifi-gebaseerde producten zijn voor een deel van hun functies afhankelijk van een server van de fabrikant. Als het internet uitvalt, kunnen sommige functies tijdelijk niet beschikbaar zijn. Lokale bediening via een schakelaar of touchpanel werkt in die gevallen meestal wel gewoon door.

EnOcean werkt volledig zonder stroom of internet. De schakelaars wekken hun eigen energie op en communiceren draadloos via radiofrequentie. Onafhankelijk van wifi of cloud.

Philips Hue werkt samen met de meeste populaire slimme systemen en spraakassistenten. Je kunt Philips Hue koppelen aan Google Assistent, Amazon Alexa en Apple HomeKit (Siri). Ook werkt het samen met Niko Home Control en Matter.

Belangrijke aandachtspunten bij Philips Hue:

• Philips Hue lampen hebben altijd spanning nodig, ook als de lamp "uit" is. Gebruik dus geen gewone dimmer of schakelaar om de stroomtoevoer van Hue lampen te onderbreken. De lamp moet altijd stroom hebben om via de app te kunnen reageren.
• Wil je toch een wandschakelaar gebruiken voor je Hue lampen? Kies dan voor een Friends of Hue schakelaar die via de Hue Bridge communiceert, niet via de stroomkring.
• Philips Hue ondersteunt inmiddels ook Matter, waardoor het steeds makkelijker wordt om Hue te integreren met andere slimme systemen.

Busch-free@home is het smart home systeem van Busch-Jaeger. Hiermee bedien je verlichting, dimmers, zonwering, verwarming en scènes vanuit één systeem. Bedienen kan via de app op je telefoon, een wandschakelaar, een touchpanel of met je stem via Google Assistent, Amazon Alexa of Apple HomeKit.

Wat maakt Busch-free@home interessant:

• Nieuwbouw en bestaande woningen. Bedrade installatie met buskabel bij nieuwbouw of grote renovatie, of draadloos uitbreiden met Flex Wireless — zonder nieuwe kabels te trekken.
• Bedien alles centraal. Verlichting, zonwering, verwarming, scènes en deurcommunicatie vanuit één app of touchpanel.
• Werkt met je apparaten. Compatibel met Google, Alexa, Apple HomeKit, Sonos, Philips Hue, Velux en Matter.
• Energy Harvesting schakelaars. De draadloze wandschakelaars wekken hun eigen energie op door het bedienen. Geen batterij, geen voeding.
• Werkt ook zonder internet. Schakelen via de wandschakelaars en lokale automatisering blijft altijd werken, ook als het internet uitvalt.

Voor buiten en vochtige ruimtes gebruik je schakelmateriaal met een IP-bescherming. IP staat voor "Ingress Protection" en geeft aan hoe goed het product beschermd is tegen water en stof. De waarde bestaat uit twee cijfers: het eerste cijfer geeft de stofbescherming aan, het tweede de waterbescherming. Hoe hoger, hoe beter.

• IP44: beschermd tegen spatwater vanuit alle richtingen. Dit is het minimum voor gebruik buiten de natte zone in een badkamer, en voor buiten gebruik op een beschutte plek, zoals onder een overkapping, in een garage of berging.
• IP55: beschermd tegen straalwater. Geschikt voor plekken die directer aan regen worden blootgesteld, maar niet continu onder water staan.
• IP65: volledig stofvrij en beschermd tegen waterstralen. Voor onbeschutte buitenmuren, carports, tuinen en industriële toepassingen.
• IP67 en hoger: bestand tegen tijdelijke onderdompeling. Dit is voor extreme toepassingen en kom je in de woningbouw vrijwel niet tegen.

Voor gebruik buiten heb je schakelmateriaal nodig dat bestand is tegen regen, zon, wind en temperatuurwisselingen. De minimale eis is IP44 voor beschutte plekken, IP65 voor onbeschutte posities.

Een van de meest populaire keuzes voor buiten is de Niko Hydro serie. Dit is een complete lijn spatwaterdicht schakelmateriaal van het Belgische merk Niko, speciaal ontwikkeld voor gebruik buiten en in vochtige ruimtes. Niko Hydro is verkrijgbaar als inbouw en opbouw uitvoering en bevat schakelaars, stopcontacten, dimmers en andere functies die je normaal ook binnen gebruikt, maar dan volledig waterdicht uitgevoerd.

Wat Niko Hydro populair maakt:

• Compleet assortiment: schakelaar, stopcontact, dimmer, bewegingsmelder en meer in dezelfde serie.
• Robuuste kunststof behuizing die bestand is tegen weersinvloeden.
• Klapdeksels over de aansluitpunten houden water buiten als er niets op is aangesloten.
• Nette afwerking die ook buiten goed oogt.
• Beschikbaar in grijs, wat past bij gevels, tuinmuren en garages.

Niko Hydro is een volledige serie spatwaterdicht schakelmateriaal van Niko. Het is speciaal ontwikkeld voor gebruik in ruimtes en omgevingen waar gewoon schakelmateriaal niet geschikt is: buiten, in de garage, berging, kelder, schuur, carport of badkamer.

Niko Hydro is leverbaar in twee uitvoeringen:

• Inbouw: de componenten worden in een inbouwdoos in de muur of gevel gemonteerd. Dit geeft een nette, strakke afwerking. De inbouwdoos en het afdekraam zijn waterdicht uitgevoerd.
• Opbouw: de behuizing wordt direct op de muur of gevel geschroefd. Geen inbouwdoos nodig. Dit is de snelste en meest gebruikte oplossing voor buiten.

Wat zit er in de Niko Hydro serie?

• Schakelaars (wisselschakelaar, serieschakelaar)
• Stopcontacten (geaard, met klapdeksel)
• Dimmers
• Bewegingsmelders
• Deurbeldrukkers
• Data-aansluitingen

Niko Hydro is een van de meest verkochte series voor buitengebruik in de Benelux. Robuust, betrouwbaar en compleet.

In een badkamer zijn vaste zones bepaald die aangeven wat waar mag worden geplaatst. Hoe dichter bij de douche of het bad, hoe strenger de regels.

• Zone 0: in de douche of het bad zelf. Hier mag absoluut geen schakelmateriaal of stopcontact worden geplaatst.
• Zone 1: direct boven het bad of de douche, tot 225 cm hoogte. Alleen armaturen met minimaal IP45 die speciaal voor deze zone zijn goedgekeurd.
• Zone 2: de strook rondom het bad of de douche, tot 60 cm breed. Schakelmateriaal met minimaal IP44 is hier toegestaan.
• Buiten de zones: bij de deur of buiten de badkamer. Hier gelden dezelfde eisen als in de rest van de woning, maar de meeste mensen kiezen ook hier voor IP44 als extra zekerheid.

In de praktijk worden schakelaars en stopcontacten in een woonbadkamer bijna altijd buiten de natte zones geplaatst, bij de deur of net buiten de badkamer.

In een garage, schuur of berging gelden andere eisen dan in een woonkamer. Het kan er vochtig zijn, er wordt gesproeid, er hangt stof in de lucht, en gereedschap en apparaten stellen hogere eisen aan de aansluitingen.

Kies voor deze ruimtes schakelmateriaal met minimaal IP44. Is de ruimte niet afgedekt of extra vochtig? Kies dan voor IP55 of hoger.

Niko Hydro is een uitstekende keuze voor garages en schuren. Het opbouwmodel is eenvoudig te monteren op de muur, vraagt geen inbouwdoos en is direct beschikbaar in de benodigde functies. Een stopcontact met klapdeksel is verplicht als er gereedschap op wordt aangesloten dat water kan spuiten.

Let ook op voldoende stopcontacten voor gereedschap, acculaders, een koelkast of een compressor. Meerdere zware apparaten tegelijk vereisen aparte groepen in de meterkast.

Kies een beschutte plek als dat mogelijk is, zoals onder een overkapping, veranda of dakoversteek. Zo staat het stopcontact minder bloot aan direct regenwater, wat de levensduur verlengt en de veiligheid verhoogt.

Handige plekken voor een buitenstopcontact:

• Naast de achterdeur: voor de grasmaaier, heteluchtblazer of tuinslang met pomp.
• Op het terras of het balkon: voor kerstverlichting, een buitenlamp, een outdoor speaker of een elektrische barbecue.
• Bij de garage of carport: voor het opladen van een elektrische fiets, auto of accu van gereedschap.
• Aan de voorzijde van het huis: voor tuinverlichting of seizoensdecoratie.

Gebruik altijd een stopcontact met minimaal IP44 en een klapdeksel, en sluit het aan op een aparte groep met een aardlekschakelaar (RCD) in de meterkast. Een aardlekschakelaar schakelt de stroom automatisch uit als er een gevaarlijke stroomlekkage optreedt.

Opbouw buitenschakelmateriaal heeft een eigen waterdichte behuizing die je rechtstreeks op de gevel, muur of paal schroeft. Er is geen inbouwdoos nodig. De kabels lopen van achteren de behuizing in via waterdichte kabelinvoeringen. Dit is de meest gebruikte en eenvoudigste oplossing voor buiten. Niko Hydro opbouw is hier een goed voorbeeld van.

Inbouw buitenschakelmateriaal gaat in een speciale waterdichte inbouwdoos in de gevel en wordt afgedekt met een waterdicht afdekraam of klapdeksel. Dit geeft een nettere afwerking en valt minder op aan de gevel. Het vraagt meer voorbereiding bij de montage en een waterdichte inbouwdoos die past bij het gekozen schakelmateriaal.

Welke keuze hangt af van de situatie. Bij een nieuw te bouwen muur of gevel is inbouw eenvoudig mee te nemen. Bij een bestaande muur is opbouw praktischer.

Voor buiteninstallaties gelden in Nederland een aantal verplichte veiligheidsmaatregelen. De belangrijkste:

• Aardlekschakelaar (RCD): alle buitenstopcontacten moeten zijn aangesloten op een groep die wordt beveiligd door een aardlekschakelaar. Dit is in de NEN 1010 norm verplicht. Een aardlekschakelaar schakelt de stroom automatisch uit bij een stroomlekkage.
• Aarding: buitenstopcontacten moeten altijd geaard zijn. Gebruik nooit een ongeaard stopcontact buiten.
• Juiste IP-waarde: buiteninstallaties vereisen minimaal IP44 voor beschutte plekken, IP65 voor onbeschutte posities.
• Geschikte buitenkabel: gebruik voor buiteninstallaties kabel die geschikt is voor buiten gebruik. Gewone binnenhuiskabel is niet UV-bestendig en beschadigt snel in de zon.
• Klapdeksel op stopcontacten: buitenstopcontacten moeten zijn voorzien van een klapdeksel dat de contacten afdekt als er geen stekker in zit.

Schakelmateriaal is verkrijgbaar in drie hoofdmaterialen: kunststof, glas en metaal. Elk materiaal heeft zijn eigen uitstraling, gevoel en gebruiksgemak. De keuze hangt af van je interieur, je budget en hoe je de schakelaar dagelijks gebruikt.

Kunststof is veruit het meest gebruikte materiaal. Het is licht, robuust, verkrijgbaar in een enorme hoeveelheid kleuren en afwerkingen, en geschikt voor vrijwel elke toepassing. Van standaard wit tot mat zwart, van glanzend tot gestructureerd: vrijwel alles is in kunststof te krijgen.

Glas geeft een luxe en strakke uitstraling. Glazen afdekramen voelen koel en glad aan en geven een premium uitstraling aan elke ruimte. Populair in design interieurs en bij mensen die willen dat hun schakelmateriaal echt opvalt als designelement.

Metaal, uitgevoerd in aluminium, rvs of een metaallook, past goed in industriële, moderne of minimalistische interieurs. Geeft een stoere, hoogwaardige indruk. Minder gebruikelijk in standaard woningen, maar geliefd in restaurants, kantoren en designprojecten.

Kunststof is de absolute standaard in de wereld van schakelmateriaal en dat is niet voor niets. Het materiaal combineert een lange lijst aan voordelen die het voor de meeste situaties de beste keuze maakt.

Groot kleurenaanbod. Geen enkel ander materiaal biedt zo veel keuze in kleuren en afwerkingen. Van zuiver wit tot mat zwart, van crème tot antraciet, van lichtgrijs tot donkerbruin: in kunststof is vrijwel elke kleur beschikbaar. Dat maakt het eenvoudig om schakelmateriaal te vinden dat perfect bij je interieur aansluit.

Lichtgewicht en robuust. Kunststof is licht en breekt niet snel. Waar een glazen afdekraam kapot kan vallen, is een kunststof exemplaar veel minder kwetsbaar. Ideaal in ruimtes waar veel gebruik wordt gemaakt van de schakelaar, of in een huishouden met kinderen.

Breed toepasbaar. Kunststof schakelmateriaal is geschikt voor alle toepassingen: schakelaars, stopcontacten, dimmers, USB-aansluitingen, data, bewegingsmelders en slimme modules. Bijna alle functies die je nodig hebt zijn in kunststof beschikbaar, ook in de meest geavanceerde uitvoeringen.

Betaalbaar. In vergelijking met glas of metaal is kunststof een stuk voordeliger, zonder dat je inlevert op kwaliteit. Zeker bij grote projecten of als je de hele woning wil voorzien van nieuw schakelmateriaal, maakt dat een flink verschil.

Makkelijk te onderhouden. Een vochtige doek is genoeg. Kunststof is bestand tegen normale huishoudelijke schoonmaakmiddelen en vertoont geen roest of oxidatie.

Verkrijgbaar in mat en glanzend. Wil je een strakke glanzende uitstraling? Of juist een rustige matte afwerking? In kunststof heb je de keuze. Matte afwerkingen zijn de laatste jaren erg populair geworden, omdat ze minder vingerafdrukken tonen en een moderne uitstraling hebben.

Glazen schakelmateriaal is de keuze als je wilt dat je schakelaar meer is dan een functioneel apparaatje aan de muur. Het glas geeft direct een andere sfeer aan een ruimte.

Luxe uitstraling. Glas heeft van nature een hoogwaardige en elegante uitstraling. Het weerspiegelt licht op een manier die kunststof niet kan, en geeft een ruimte een verfijnd en exclusief gevoel.

Strak en tijdloos. Glazen afdekramen zijn vlak en hebben geen naden of zichtbare textuur. Dat geeft een bijzonder strakke en cleane look, zeker in combinatie met een gipsen muur of een gladde afwerking.

Makkelijk schoon te maken. Het gladde glasoppervlak neemt geen stof op en is eenvoudig schoon te vegen met een microvezeldoek. Ideaal voor keukens en badkamers waar vegen en aanraken veel voorkomt.

Beschikbaar in meerdere kleuren. Glazen afdekramen zijn verkrijgbaar in zwart, wit, grijs en soms transparant of gespiegeld, afhankelijk van het merk en de serie.

Waar je rekening mee houdt: glas is kwetsbaarder dan kunststof. Een harde klap of een val kan het breken. Glas toont ook vingerafdrukken snel, wat regelmatig schoonmaken vraagt. En glas is duurder dan kunststof, soms aanzienlijk. Niet alle functies zijn beschikbaar in glas.

Metalen schakelmateriaal is minder gebruikelijk in gewone woningen, maar heeft een heel eigen uitstraling die in bepaalde interieurs prachtig staat.

Stoer en industrieel. Aluminium, rvs of een metaallook geeft schakelmateriaal een robuust, industrieel karakter. Dat past uitstekend bij interieurs met beton, staal, ruw hout en dark tones. Denk aan lofts, moderne villa's en open keukens.

Stevige aanvoel. Metaal voelt zwaarder en steviger aan dan kunststof of glas. Dat geeft bij veel mensen een gevoel van kwaliteit en duurzaamheid.

Uniek en onderscheidend. Omdat metalen schakelmateriaal minder vaak voorkomt in woningen, valt het op. Het kan een sterk designstatement maken in een ruimte waar verder alles strak en neutraal is.

Waar je rekening mee houdt: metaal is duurder dan kunststof en lang niet alle functies zijn beschikbaar in metaal. In vochtige ruimtes moet je checken of het gebruikte materiaal bestand is tegen roest en oxidatie. En metaal reflecteert warmte anders dan kunststof, wat bij langdurig aanraken kan opvallen.

Dit is een keuze die meer uitstralingseffect heeft dan je misschien verwacht. Mat en glanzend schakelmateriaal in dezelfde kleur kunnen een compleet andere sfeer geven aan een ruimte.

Glanzend schakelmateriaal reflecteert licht en geeft een heldere, frisse uitstraling. Het is al tientallen jaren de standaard in Nederlandse woningen. Voordeel: het trekt het licht in de ruimte en heeft een nette, klassieke uitstraling. Nadeel: vingerafdrukken zijn sneller zichtbaar, zeker op donkere glanzende uitvoeringen.

Mat schakelmateriaal reflecteert nauwelijks licht en heeft een rustige, gedempte uitstraling. Het is de laatste jaren erg populair geworden, met name in combinatie met moderne interieurs en donkere kleuren. Mat zwart is inmiddels een van de meest gevraagde uitvoeringen. Voordeel: toont minder vingerafdrukken en geeft een moderne, hoogwaardige uitstraling. Nadeel: niet alle kleuren en series zijn beschikbaar in mat.

Gestructureerde afwerkingen zijn een derde optie. Sommige series bieden een licht gestructureerd oppervlak dat het midden houdt tussen mat en glanzend. Sommige merken noemen dit een fluweelmat afwerking. Geeft een bijzonder gevoel bij aanraking en is minder gevoelig voor vingerafdrukken dan glanzend.

De kleur van je schakelmateriaal heeft meer invloed op je interieur dan je misschien denkt. Een overzicht van de meest populaire kleuren en wanneer je ze kiest:

Wit (standaard wit, alpine wit, zuiver wit). Dit is de meest gekozen kleur in Nederland en dat heeft een goede reden. Wit is tijdloos, past bij vrijwel elke muurkleur en geeft een frisse, neutrale uitstraling. Let dan op de tint. Standaard wit is iets geler dan alpine wit, dat wat koeler en helderder oogt. Merken gebruiken hier verschillende benamingen voor.

Crème of polarwit. Warmer dan standaard wit. Past uitstekend bij landelijke, klassieke of vintage interieurs. Gaat mooi samen met houten meubels, aardse kleuren en warme beige muren.

Zwart (mat zwart, glanzend zwart). Een van de populairste keuzes van dit moment. Mat zwart schakelmateriaal geeft een sterke, moderne uitstraling. Het werkt als een accent op lichte muren en past goed bij donkere houten vloeren en stalen elementen. Glanzend zwart heeft een iets formeler karakter.

Antraciet. Een zachter alternatief voor zwart. Antraciet is donkergrijs en valt iets minder hard op dan zwart, maar geeft wel dezelfde moderne uitstraling. Goed te combineren met grijze of witte muren.

Lichtgrijs of steengrijs. Een populaire tussenkeuze. Niet zo opvallend als zwart of antraciet, maar toch moderner dan wit. Past goed in scandinavische en moderne Japanse interieurs.

Aluminium of zilver. Past in industriële of moderne interieurs met staal en beton. Geeft een zakelijk, technisch karakter aan de ruimte.

Overige kleuren. Sommige merken bieden schakelmateriaal in kleuren als donkerbruin, lichtblauw, terracotta of zelfs goud. Dit zijn niche kleuren voor specifieke interieurstijlen.

Elk merk biedt meerdere series aan, van eenvoudig en betaalbaar tot exclusief en luxe. Grofweg zijn er drie niveaus: de standaardserie, de designserie en de luxeserie.

Een standaardserie is de basislijn van een merk. Functioneel, degelijk en beschikbaar in de gangbare kleuren. De uitstraling is neutraal en past in de meeste woningen. De prijs is laag, maar de kwaliteit is goed. Dit is wat je in de meeste nieuwbouwwoningen aantreft. Voorbeelden: Gira Standard 55, Busch-Jaeger Reflex SI, Jung A500, Niko Pure.

Een designserie heeft een uitgesproken eigen karakter. Denk aan een strakker of dunner profiel, meer kleur- en materiaalkeuze, of een mooiere afwerking. Designseries zijn duurder dan de basislijn, maar geven je interieur meer uitstraling. Bekende voorbeelden:

• Gira E3: een van de dunste schakelaarprofielen op de markt. Strak en vlak design in mat wit, mat zwart of antraciet. Populair in moderne woningen.
• Busch-Jaeger Busch-axcent: vlak design in kunststof of glas. Modern en tijdloos, verkrijgbaar in meerdere kleuren.
• Jung LS design (LS990): tijdloos en degelijk. Al decennialang een bestseller. Strakke lijnen, enorm kleurenaanbod en verkrijgbaar in tientallen materialen en afwerkingen.
• Niko Original: warm en verfijnd Belgisch design in wit of crème. Past uitstekend in klassieke en landelijke interieurs.
• Berker B.7: vlak en exclusief design in glas of kunststof. Strak profiel met een luxe uitstraling.

Een luxeserie is het toppunt van wat een merk te bieden heeft. Materialen als geborsteld metaal, rvs, aluminium of hoogglans glas, gecombineerd met een bijzonder ontwerp. Deze series zijn bedoeld voor woningen en projecten waar alles tot in detail klopt. Voorbeelden:

• Gira Esprit: verkrijgbaar in geborsteld aluminium, rvs, glas en messing. Een van de meest exclusieve schakelaarlijnen van Gira.
• Jung LS990 in metaaluitvoering: de LS990 die al als designserie bekend staat, is ook leverbaar met aluminium of roestvrijstalen afdekramen.
• Busch-Jaeger art linear: ultradun en strak, met een heel karakteristiek langwerpig formaat. Luxe uitstraling in aluminium of glas.
• Niko Intense: het topproduct van Niko. Verkrijgbaar in hoogwaardig glas en metaal, met een bijzonder slanke, vlakke constructie.

Ja, dat kan. Er is geen regel die zegt dat je in de hele woning dezelfde kleur of serie moet doorvoeren. Er zijn wel een aantal dingen om rekening mee te houden.

Per ruimte een andere kleur. Dit werkt goed als elke ruimte zijn eigen, duidelijk herkenbare stijl heeft. Zo kun je in de woonkamer kiezen voor mat zwart schakelmateriaal dat past bij je moderne inrichting, en in de slaapkamer voor rustig wit. Zorg dan wel dat je binnen een ruimte consequent dezelfde serie en kleur aanhoudt.

Dezelfde kleur door de hele woning. Dit geeft de meest rustige en verzorgde uitstraling. Zeker als de woonkamer en keuken in elkaar overlopen, is het sterk aan te raden om dezelfde serie aan te houden. Het oog krijgt geen onrust van wisselende kleuren.

Accent in een specifieke ruimte. Een populaire aanpak: wit als basis door de woning, en in de hal of woonkamer een accent in zwart of glas als blikvanger. Dat werkt goed zolang de accentkleur consistent is in die ruimte.

We verkopen uitsluitend schakelmateriaal van bekende, kwalitatieve Europese merken met een goede naam. Elk merk heeft zijn eigen stijl, kwaliteitsniveau en specialiteit:

• Gira: Duits merk uit Radevormwald, opgericht in 1905. Bekend om strak minimalistisch design, hoge materiaalkwaliteit en een uitgebreid assortiment van standaard tot premium. Populair bij architecten. Heeft een eigen smart home systeem: Gira One. De serie Gira E3 heeft een van de dunste profielen op de markt.
• Busch-Jaeger: Duits merk, onderdeel van ABB. Een van de oudste en bekendste namen in schakelmateriaal. Breed aanbod van betaalbare standaardseries tot exclusieve designseries. Sterk in domotica via het Busch-free@home systeem.
• Jung: Duits merk uit Schalksmühle, al meer dan 100 jaar actief. Tijdloos design, enorme keuze in kleuren en afwerkingen, en bijzonder sterk in KNX. Jung is het merk van keuze bij veel professionele installateurs en architecten. De serie Jung LS990 is een van de meest verkochte schakelaarreeksen in Europa.
• Niko: Belgisch merk, marktleider in België en sterk aanwezig in Nederland. Breed assortiment, goede beschikbaarheid en een eigen domotica systeem (Niko Home Control). Populair in nieuwbouwprojecten.
• Berker: Duits merk, onderdeel van de Hager Group. Berker heeft een exclusief, klassiek karakter en is favoriet bij de renovatie van historische woningen, landhuizen en klassiek ingerichte appartementen. De series K.1 en B.7 zijn herkenbaar aan hun strakke, tijdloze lijnen.
• Peha: Duits merk, ook van de Hager Group. Functioneel, degelijk en betaalbaar. Breed assortiment voor standaard toepassingen in woningen, kantoren en utiliteitsgebouwen.
• Merten: Duits merk van Schneider Electric. Breed leverbaar in standaard en designuitvoeringen. De Merten M-Smart serie is populair in de woningbouw. Goede prijs-kwaliteitsverhouding.

Je interieurstijl is een goede leidraad bij het kiezen van schakelmateriaal. Hier een overzicht per stijl:

• Modern en minimalistisch: strak, vlak profiel zonder sierlijsten. Mat zwart of mat wit in kunststof of glas. Series zoals Gira E3 of Jung LS design passen hier perfect. Vermijd te veel decoratieve details.
• Scandinavisch: licht, rustig en functioneel. Wit of lichtgrijs schakelmateriaal in een strakke serie. Soms een houten accent. Merken als Jung en Niko bieden hier mooie oplossingen voor.
• Industrieel: antraciet, mat zwart of metaallook. Combineer met beton, staal en donker hout. Schakelmateriaal mag hier opvallen en onderdeel zijn van het designstatement.
• Klassiek en landelijk: crème, polarwit of warm wit. Ronde vormen of licht decoratieve series. Berker en Niko Original passen hier goed bij. Glanzende afwerkingen versterken het klassieke karakter.
• Luxe en exclusief: kies voor een luxeserie in geborsteld metaal, aluminium of hoogglans glas. Denk aan Gira Esprit, Busch-Jaeger art linear of Niko Intense. Laat het schakelmateriaal aansluiten bij andere luxe details, zoals messing kranen, marmeren bladen of houten elementen.
• Tijdloos en neutraal: standaard wit in een degelijke kwalitatieve serie. Past altijd, veroudert niet en is makkelijk te combineren met iedere wandkleur. Veiligste keuze als je niet weet wat je later met je interieur wilt doen.

Het onderhoud van schakelmateriaal is gelukkig weinig werk. Per materiaal geldt het volgende:

Kunststof (wit, zwart, kleur). Een licht vochtige doek is genoeg voor dagelijkse schoonmaak. Gebruik nooit schuurmiddelen, keukensponzen met een schuurkant of sterke oplosmiddelen zoals aceton of bleek. Die kunnen de afwerking beschadigen of de kleur aantasten. Bij hardnekkige vlekken werkt een mild zeepoplossing goed.

Mat kunststof. Mat oppervlakken zijn iets gevoeliger voor wrijving. Poets niet te hard, anders kunnen er glanzende plekken ontstaan doordat de matte toplaag lokaal wegslijt. Een zachte microvezeldoek is de beste keuze.

Glas. Glasreiniger of een vochtige microvezeldoek werkt uitstekend. Glas is eenvoudig schoon te houden, maar toont vingerafdrukken snel. Een wekelijkse schoonmaakbeurt houdt glazen afdekramen er verzorgd uit.

Metaal en aluminium. Veeg altijd in de richting van de slijprichting van het metaal, die je kunt zien aan de fijne streepjes in de afwerking. Dwars over metaal vegen geeft snel kleine krasjes die zichtbaar zijn. Gebruik geen staalwol, schuursponsjes of agressieve middelen. Een vochtige doek of een speciaal metaalreinigingsmiddel werkt prima.

Rvs-look (kunststof met een zilverachtige afwerking). Dit is gewoon kunststof met een dunne decoratieve toplaag die eruit ziet als metaal. Behandel het zoals glanzend kunststof en vermijd schuurmiddelen, want de toplaag zit aan de buitenkant en beschadigt snel.