Basiselementen

Een basiselement (ook wel inbouwbasiselement of sokkel) is het functionele binnenwerk van een schakelaar, dimmer of drukknop. Het wordt in de inbouwdoos gemonteerd en op de bedrading aangesloten, en bepaalt wát een schakelpunt doet. Je ziet het zelf niet: het zit achter de afdekking en het afdekraam.

Een schakelaar of dimmer bestaat uit drie delen die je zelf combineert: het basiselement (de functie), de afdekking of wip (de bediening) en het afdekraam (het design). Een wandcontactdoos is hierop een uitzondering: die is een compleet element dat je alleen nog met een afdekraam afwerkt.

Meestal wel. De inbouwbasiselementen zijn gemaakt voor de gangbare, ronde inbouwdozen en meervoudige combinaties gebruiken de standaard centraalafstand van 71 mm. Let bij vervanging vooral op voldoende inbouwdiepte; de geringe inbouwdiepte van veel Jung basiselementen helpt daarbij.

Werken aan een 230V-installatie is niet zonder risico. Schakel altijd de juiste groep in de meterkast uit en controleer of er geen spanning meer staat. Twijfel je, of heb je weinig ervaring met elektra, schakel dan een erkend installateur in.

De meest voorkomende zijn de enkelpolige schakelaar (aan/uit vanaf één punt), de wisselschakelaar (een lichtpunt bedienen vanaf twee plekken), de kruisschakelaar (bedienen vanaf drie of meer plekken) en de serieschakelaar (twee aparte groepen vanaf één plek). Daarnaast bestaan er varianten zoals de dubbele wisselschakelaar en de controleschakelaar met signaallampje.

Vanaf één plek gebruik je een enkelpolige schakelaar. Voor twee plekken plaats je twee wisselschakelaars. Voor drie of meer plekken zet je tussen die wisselschakelaars een of meer kruisschakelaars. Wil je vanaf heel veel plekken bedienen, dan is een impulsdrukker met impulsrelais vaak de handigste oplossing.

Met twee wisselschakelaars bedien je hetzelfde lichtpunt vanaf twee plekken (de bekende hotel- of trapschakeling). Wil je vanaf drie of meer plekken bedienen, dan plaats je tussen de wisselschakelaars een of meer kruisschakelaars. De kruisschakelaar is dus de aanvulling die extra bedienpunten mogelijk maakt.

Een serieschakelaar (ook wel dubbele schakelaar) bedient twee gescheiden groepen onafhankelijk van elkaar vanaf één plek, bijvoorbeeld twee lampen of een lamp en een spiegelverlichting. Hij heeft daarvoor twee wippen of twee bediendelen in één element.

Een enkelpolige schakelaar schakelt alleen de fase (de stroomdraad) en is de standaard voor gewone verlichting. Een dubbelpolige schakelaar schakelt de fase én de nul tegelijk, waardoor een apparaat volledig wordt afgeschakeld. Dat is handig of vereist bij bepaalde apparaten en in sommige vochtige of buitenomgevingen.

Een schakelaar houdt zijn stand vast: zet je hem aan, dan blijft hij aan tot je terugschakelt. Een drukknop of taster maakt alleen contact zolang je drukt en veert daarna terug. Drukknoppen gebruik je voor een bel, voor impulsschakelingen en als bediening voor comfort- en smart-systemen.

Een schakelaar houdt zijn stand vast (aan blijft aan). Een impulsdrukker geeft alleen een korte puls en springt daarna terug. In combinatie met een impulsrelais in de groepenkast bedien je daarmee één lichtpunt vanaf veel plekken, vaak overzichtelijker dan een reeks wissel- en kruisschakelaars.

Een controlelampje brandt wanneer de schakelaar is ingeschakeld, zodat je ziet dat iets aan staat, bijvoorbeeld een buitenlamp. Een oriëntatielampje brandt juist wanneer de schakelaar is uitgeschakeld, zodat je hem in het donker makkelijk terugvindt. Welke functie je krijgt, hangt af van het type lampje en de aansluiting.

Een dimmer regelt hoeveel energie er per moment naar de lamp gaat, waardoor de lamp minder fel brandt. Moderne dimmers doen dat elektronisch door telkens een deel van de wisselspanning weg te laten, niet met een ouderwetse weerstand. Daardoor blijft een dimmer koel en efficiënt.

Dit zijn de twee technieken waarmee een dimmer de spanning regelt. Fase-aansnijding (leading edge, RL) knipt het begin van elke spanningsgolf weg en past bij conventionele en wikkeltrafo’s. Fase-afsnijding (trailing edge, RC) knipt het einde weg en past bij elektronische trafo’s en veel ledverlichting. Een universele dimmer herkent de belasting en kiest automatisch de juiste methode.

Een draaidimmer bedien je met een draaiknop: indrukken om te schakelen, draaien om te regelen. Een tastdimmer bedien je met een druk- of wipbediening (kort drukken is aan/uit, vasthouden is dimmen) en is meestal uit te breiden met extra bedienpunten.

Kies voor dimbare led een universele led-dimmer. Die stelt zich in op het type lamp en is geschikt voor dimbare ledlampen en -drivers. Let altijd op het minimale en maximale vermogen en op de vermelding ‘dimbaar’ bij je lampen.

Nee. Alleen ledlampen met de aanduiding ‘dimbaar’ zijn geschikt om te dimmen. Een niet-dimbare ledlamp kan flikkeren, niet goed regelen of zelfs beschadigd raken. Combineer dimbare lampen altijd met een passende led-dimmer.

Dat heeft meestal één van drie oorzaken: de lamp is niet dimbaar, de dimmer is niet geschikt voor led, of de belasting is te laag (te weinig watt). De oplossing is een dimbare lamp, een universele led-dimmer en zo nodig een compensatiemodule om de minimale belasting te halen.

Dat hangt af van het minimale en maximale vermogen van de dimmer en van het werkelijke wattage van je lampen. Bij led tel je het echte (lage) verbruik op en zorg je dat het totaal tussen het minimum en maximum van de dimmer blijft. Let op: voor led geldt vaak een lager maximum dan het op de dimmer vermelde gloeilampvermogen.

Ja. Met een tastdimmer kun je vaak extra drukknoppen (nevenposten) bijplaatsen om vanaf meerdere punten te dimmen. Een draaidimmer bedien je doorgaans vanaf één punt. Voor uitgebreidere bediening kijk je naar LB Management.

Daarvoor kies je de jaloezieschakelaar. Die stuurt rolluiken, jaloezieën en zonwering omhoog en omlaag, met een mechanische vergrendeling zodat de motor nooit tegelijk twee kanten op wordt aangestuurd.

Grotendeels wel. Je kiest het basiselement op functie en bepaalt de uitstraling met de afdekking en het afdekraam in jouw designserie, zoals AS, A, LS of CD. Zo past dezelfde functie in elk interieur.

Bij Goedkoper met Schakelmateriaal koop je het complete assortiment Jung basiselementen scherp geprijsd, met snelle levering, advies en een showroom in Capelle aan den IJssel.