Schakelmateriaal en stopcontacten

Niko dekt vrijwel elke schakelsituatie. De types die je het vaakst tegenkomt:

• Enkelpolige schakelaar: aan en uit van één lichtpunt vanaf één plek.
• Wisselschakelaar: twee samen vormen een trap- of hotelschakeling.
• Kruisschakelaar: tussenpunt om vanaf drie of meer plekken te schakelen.
• Serieschakelaar: twee aparte lampen vanaf één punt.
• Drukknop: geeft een impuls, voor een impulsrelais, deurbel of tijdschakeling.
• Dimmer: traploos regelen van de lichtsterkte.
• Rolluikschakelaar: op en neer, met onderlinge vergrendeling.
• Tweepolige schakelaar: schakelt fase én nul, voorgeschreven bij onder meer boilers en sauna's.

Het verschil zit in vanaf hoeveel plekken je schakelt en hoeveel lampen je bedient.

• Wisselschakelaar: twee stuks samen bedienen één lamp vanaf twee plekken, zoals boven en onder aan de trap.
• Kruisschakelaar: plaats je tussen twee wisselschakelaars in om dezelfde lamp vanaf drie of meer plekken te bedienen.
• Serieschakelaar: bedient twee aparte lichtgroepen vanaf één punt, bijvoorbeeld algemeen licht en werklicht.

Voor een wisselschakeling loopt er een extra ader tussen de twee schakelaars. Laat de bedrading door een installateur uitvoeren.

Een schakelaar houdt zijn stand vast: druk je hem aan, dan blijft het licht branden tot je hem weer uitzet. Een drukknop geeft alleen een korte impuls en springt terug. Hij schakelt niet zelf, maar stuurt iets anders aan: een impulsrelais, een deurbel of een tijdschakeling. In domotica zoals Niko Home Control kan één drukknop bovendien meerdere functies of scènes aansturen.

Drie designseries op hetzelfde basiselement, zodat je later alleen de zichtbare afwerking hoeft te wisselen.

• Original: tijdloos met zachte lijnen, vier kunststofkleuren, de voordeligste.
• Intense: rechtere lijnen met gebogen voorzijde, zeven kleuren die meestal gecoat zijn.
• Pure: de luxe serie met elf afwerkingen in echte materialen: geborsteld aluminium, gecoat staal, roestvrij staal op antraciet, liquid en bakeliet.

In Nederland gelden voor woningen geen strikte wettelijke hoogtes, maar wel breed gebruikte praktijkrichtlijnen, gemeten vanaf de afgewerkte vloer tot het hart:

• Schakelaars: ongeveer 105 cm, op handhoogte naast de deur.
• Stopcontacten in de woonruimte: ongeveer 30 cm.
• Boven het aanrecht: ongeveer 115 tot 125 cm, ruim boven het werkblad.
• Voor een tv aan de wand: op de hoogte van het scherm, zodat je de kabels niet ziet.

Voor rolstoeltoegankelijke woningen gelden afwijkende hoogtes. Stem het vooraf af met je installateur.

De vuistregel: neem er twee meer dan je nu denkt nodig te hebben. Globaal per ruimte:

• Woonkamer: zes tot acht, verdeeld over meerdere wanden.
• Keuken: twee dubbele boven het werkblad, plus aparte aansluitingen voor de vaste apparaten.
• Slaapkamer: twee bij het bed en één bij een bureau.
• Werkplek: minstens vier, plus een USB-lader.

Achteraf bijplaatsen betekent hak- en stucwerk, dus ruim plannen loont.

In een gewone woning is het niet wettelijk verplicht, maar wel sterk aan te raden waar jonge kinderen komen. Niko-stopcontacten zijn er met ingebouwde kinderbeveiliging: klepjes die alleen opengaan als beide stekkerpennen tegelijk worden ingestoken. Dat werkt veiliger en netter dan losse beschermdopjes, die een kind er ook weer uit kan halen. In kinderdagverblijven en sommige openbare gebouwen is kinderbeveiliging wél verplicht.

Meestal wel. Een Niko stopcontact met ingebouwde USB-laders past in dezelfde inbouwdoos en onder dezelfde afdekplaat als een gewoon stopcontact. Het enige aandachtspunt is de ruimte achter het mechanisme: de USB-techniek vraagt wat meer diepte, dus een doos van 50 mm werkt het prettigst. Zit er een ondiepe doos van 40 mm, meet dan even na voordat je bestelt.

Een inbouwstopcontact zit verzonken in de wand, met de bedrading in een inbouwdoos achter de afwerking. Dat is de strakke standaard in woningen. Een opbouwstopcontact wordt op de wand gemonteerd, met een eigen behuizing waar de bedrading in loopt. Opbouw kies je waar je niet kunt of wilt hakken: garage, schuur, kelder, een betonnen of houten wand. Voor vochtige ruimtes en buiten pak je de opbouwvariant van Niko Hydro.

Een afdekplaat wisselen kun je zelf. Een bestaande schakelaar of stopcontact vervangen door hetzelfde type mag in Nederland ook, mits je de groep uitschakelt en spanningsloos controleert. Maar nieuwe punten aanleggen, groepen bijmaken en alles wat de vaste installatie uitbreidt hoort bij een erkende installateur. Dat is niet alleen veiliger; het kan bij schade ook uitmaken voor je verzekering.

Binnen Original, Intense en Pure is het basiselement identiek, dus die afdekplaten zijn onderling uitwisselbaar en kies je puur op uitstraling. De twee heritage-series wijken af: Rocker en Toggle hebben een mechanisme dat 8 mm verder naar achteren zit en gebruiken eigen sokkels uit de 171-serie, met hun eigen afdekplaten. Controleer dus of het basiselement en de gewenste afdekplaat tot dezelfde groep horen.

Bij een insteekklem strip je de draad, steek je hem in de opening en klemt een veer hem vast. Geen schroef dus. Dat scheelt tijd bij het aansluiten, en de klemkracht blijft gelijk: een schroef kan door warmte-uitzetting op den duur gaan loslopen, wat een slecht contact geeft. Losmaken doe je met een kwartslag of een druk op het lipje. Een deel van het Niko-programma is ook met schroefklemmen leverbaar, voor wie dat liever heeft.

Voor gewone schakelaars en stopcontacten volstaat doorgaans een doos van 40 mm. Voor dimmers, USB-laders, bewegingsmelders en domoticamodules is er meer ruimte nodig achter het mechanisme; kies dan 50 mm.

Voor Rocker en Toggle geldt een aandachtspunt: die gebruiken sokkels uit de 171-serie met een inbouwdiepte van 26 mm, en Niko schrijft daarvoor een doos van minimaal 40 mm voor. Dat is de normale Nederlandse maat, maar controleer het in een dunne voorzetwand of bij een oude, ondiepe doos.

Loop drie dingen langs voordat je bestelt:

• Is de lamp dimbaar? Dat staat op de verpakking. Een niet-dimbare led gaat flikkeren of houdt ermee op.
• Haal je de minimumbelasting? Elke dimmer heeft een minimum- en maximumvermogen. Drie ledlampjes van 4 W samen is soms te weinig, waardoor het licht knippert of de dimmer bromt.
• Klopt de dimmethode? Fase-aansnijding of fase-afsnijding; de lampfabrikant schrijft voor welke is toegestaan.

Stuur ons het type lamp en het aantal, dan zoeken wij de passende dimmer erbij.

Hij bedient je Hue-lampen rechtstreeks vanaf de muur, zonder de app en zonder losse afstandsbediening, en draagt het officiële "Works with Hue"-label. Het bijzondere: hij werkt kinetisch. De druk op de knop wekt zelf de energie op om het signaal te versturen, dus er zit geen batterij in die je moet vervangen en er hoeft geen draad naartoe. Daardoor kun je hem overal plakken of schroeven, ook op glas. Je hebt er wel een Hue bridge voor nodig.

Het getal geeft de maximale stroom aan die veilig gevoerd mag worden.

• 10 A: tot ongeveer 2.300 watt bij 230 V. Ruim voldoende voor verlichting en lichte apparaten.
• 16 A: tot ongeveer 3.680 watt bij 230 V. De standaard voor stopcontacten en zwaardere apparaten.

Stopcontacten in huis zijn vrijwel altijd 16 A. Welke beveiliging in de groepenkast hoort bij welke kabeldoorsnede bepaalt een installateur; dat hangt af van de belasting en de manier waarop de kabel is aangelegd.

NEN 1010 kent rond bad en douche veiligheidszones. In de zones direct rond bad en douche is gewoon schakelmateriaal niet toegestaan; daar gebruik je een spatwaterdichte oplossing of plaats je de bediening buiten de zone. Een trekschakelaar is daarvoor de klassieke keuze. Buiten de zones, bijvoorbeeld bij de deur, volstaat gewoon Niko schakelmateriaal. Voor echt natte plekken kies je Niko Hydro met IP55. Laat een installateur de zones bepalen, want de grenzen luisteren nauw.

Voor elektrische rolluiken, screens en jaloezieën gebruik je een rolluikschakelaar of rolluikdrukknop. Beide hebben een op- en neerstand met een ingebouwde onderlinge vergrendeling, zodat de motor nooit tegelijk twee kanten op wordt gestuurd. De schakelaar past bij klassieke motoren, de drukknop bij moderne elektronische motoren met eindposities, zoals Somfy. Controleer altijd het vermogen en het type van jouw motor. Wil je ze op tijd of in scènes laten lopen, dan kom je bij een tijdschakelaar of bij Niko Home Control uit.

Dezelfde designafdekplaten als het gewone schakelmateriaal. Of je nu Original, Intense of Pure kiest, de bedienknoppen, scèneschakelaars en thermostaten van Niko Home Control sluiten daarop aan. Aan de muur zie je dus geen verschil tussen een gewone schakelaar en een slim bedienpunt, en dat houdt het beeld door de hele woning rustig.

Technisch sluit Niko aan op dezelfde 230 V-installatie als elk ander merk, dus functioneel werkt het naast elkaar. Voor een strak resultaat is het wel aan te raden om binnen één ruimte, en liefst binnen de hele woning, één merk en serie aan te houden: afdekplaten, hartafstanden en uitstraling verschillen per fabrikant. Vervang je losse punten, kies dan dezelfde serie als de rest.