Schakelmateriaal en stopcontacten

Niko dekt vrijwel elke schakelsituatie. De meest gebruikte types:

• Enkelpolige schakelaar: aan/uit van één lichtpunt vanaf één plek.
• Wisselschakelaar: twee samen vormen een hotelschakeling (bedienen vanaf twee plekken).
• Kruisschakelaar: tussenpunt voor bediening vanaf drie of meer plekken.
• Serieschakelaar: twee aparte lampen vanaf één schakelpunt.
• Drukknop: impulsbediening, voor teleruptors, deurbel of pulsschakelingen.
• Dimmer: traploos regelen van lichtsterkte.
• Rolluik- en jaloezieschakelaar: op/neer-bediening met onderlinge vergrendeling.
• Tweepolige schakelaar: schakelt fase én nul, verplicht bij o.a. boilers en sauna.

Het verschil zit in vanaf hoeveel plekken en hoeveel lampen je bedient:

• Wisselschakelaar: twee stuks samen bedienen één lamp vanaf twee plekken, de bekende hotelschakeling (boven en onder aan de trap).
• Kruisschakelaar: plaats je tussen twee wisselschakelaars in, om dezelfde lamp vanaf drie of meer plekken te bedienen, zoals in een lange gang.
• Serieschakelaar: bedient twee aparte lichtgroepen vanaf één punt, bijvoorbeeld algemeen licht en werklicht in de keuken.

Voor de bedrading van een hotelschakeling loopt er een extra ader (de wisseldraad) tussen de twee schakelaars. Laat de bedrading altijd door een installateur uitvoeren.

Binnen de series Niko Original, Intense en Pure is het basismechanisme identiek, dus die afdekplaten zijn onderling uitwisselbaar: je kiest puur op uitstraling. Let op de twee heritage-series: Niko Rocker en Niko Toggle gebruiken een mechanisme dat 8 mm dieper zit en hebben hun eigen afdekplaten. Controleer dus altijd of het mechanisme en de gewenste afdekplaat tot dezelfde compatibele groep horen.

Een schakelaar houdt zijn stand vast: druk je hem aan, dan blijft het licht branden tot je hem weer uitzet. Een drukknop geeft alleen een korte impuls en springt daarna terug; hij schakelt niet zelf, maar stuurt iets anders aan, zoals een teleruptor (impulsrelais), een deurbel of een tijdschakeling. Drukknoppen worden ook veel gebruikt in domotica zoals Niko Home Control, waar één knop meerdere functies of scènes kan aansturen.

Het zijn drie designseries op hetzelfde basismechanisme, zodat je later alleen de afdekplaat hoeft te wisselen:

• Original: tijdloos met zachte lijnen, 4 kunststofkleuren, de veilige allrounder.
• Intense: rechtere lijnen met gebogen voorzijde, 7 (vaak coated) kleuren, modern.
• Pure: luxe serie in 12 materialen zoals aluminium, staal, bakeliet en bamboe.

Insteekklemmen zijn klemmen zonder schroeven: je strip de draad, steekt hem in de klem en een veer houdt hem automatisch vast. Voordelen zijn een 30 tot 50 procent snellere installatie, minder kans op slecht contact door losdraaiende schroeven, en geen risico op draadbreuk door te hard aandraaien. Veel Niko-artikelen zijn leverbaar met zowel insteek- als schroefklemmen, zodat elke installateur zijn voorkeur kan volgen.

In Nederland gelden geen strikte wettelijke hoogtes voor woningen, maar wel breed gehanteerde praktijkrichtlijnen (gemeten vanaf de afgewerkte vloer tot het hart):

• Schakelaars: circa 105 cm, op handhoogte naast de deur.
• Stopcontacten woonruimte: circa 30 cm.
• Stopcontacten boven het aanrecht: circa 115 tot 125 cm, ruim boven het werkblad.
• Stopcontact voor wandmontage tv: op de hoogte van het scherm.

Voor rolstoeltoegankelijke woningen gelden afwijkende, hogere stopcontacthoogtes. Stem de hoogtes vooraf af met je installateur.

Voor gewone schakelaars en stopcontacten volstaat doorgaans een inbouwdoos van 40 mm diep. Voor dimmers, USB-laders, bewegingsmelders en domoticamodules is meer ruimte nodig achter het mechanisme; kies dan een doos van 50 mm. De heritage-series Niko Rocker en Toggle hebben een mechanisme dat 8 mm dieper zit, houd daar rekening mee bij krappe dozen. Bij twijfel kies je de diepere doos, dat werkt later altijd makkelijker.

Voor dimbare LED kies je een LED-geschikte dimmer (type RC of RLC). Let op twee dingen:

• De lampen moeten dimbaar zijn: dat staat op de verpakking. Niet-dimbare LED gaat flikkeren of stuk.
• Het belastingsbereik: elke dimmer heeft een minimum- en maximumvermogen (bijvoorbeeld vanaf enkele watt tot enkele honderden watt LED). Tel het wattage van je lampen op en blijf binnen dat bereik, anders flikkert of bromt het.

Twijfel je over de combinatie van dimmer en lamp? Vraag ons gerust om advies met het type lamp erbij.

De Niko dimschakelaar voor Philips Hue bedient je Hue-lampen rechtstreeks vanaf de muur, zonder de telefoon-app. Hij communiceert draadloos met het Hue-systeem en werkt op een batterij, zodat er geen bedrading nodig is. Daardoor plaats je hem ook op een bestaande wand, op een meubel of waar je maar wilt. Ideaal als je het gemak van slimme verlichting wilt combineren met een vertrouwde wandschakelaar.

Het getal geeft de maximale stroom aan die de schakelaar of het circuit veilig kan voeren:

• 10A: tot ongeveer 2.300 watt bij 230V, ruim voldoende voor verlichting en lichte apparaten.
• 16A: tot ongeveer 3.680 watt bij 230V, de standaard voor stopcontacten en zwaardere apparaten.

Stopcontacten in huis zijn vrijwel altijd 16A. De zekering of automaat in de groepenkast moet altijd afgestemd zijn op de zwaarste belasting en de gebruikte kabeldoorsnede; dat bepaalt een installateur.

In een gewone woning is kinderbeveiliging niet wettelijk verplicht, maar wel sterk aan te raden op plekken waar jonge kinderen komen. Niko-stopcontacten zijn er met ingebouwde kinderbeveiliging: een mechanisme met afsluitende klepjes dat alleen opengaat als beide pennen tegelijk worden ingestoken. Dat is veiliger en netter dan losse beschermdopjes. In kinderdagverblijven en sommige openbare voorzieningen is kinderbeveiliging wel verplicht.

Ja. Een Niko stopcontact met geïntegreerde USB-laders (USB-A en/of USB-C) past in dezelfde inbouwdoos en op dezelfde afdekplaat als een gewoon stopcontact, dus je kunt vaak 1-op-1 vervangen. Houd er rekening mee dat de USB-techniek wat meer ruimte achter het mechanisme vraagt: een inbouwdoos van 50 mm diep werkt het prettigst. Zo laad je telefoon en tablet rechtstreeks op zonder adapter en zonder een stopcontact bezet te houden.

Een veelgebruikte vuistregel is: plaats er twee meer dan je denkt nodig te hebben. Globaal per ruimte:

• Woonkamer: 6 tot 8 stopcontacten, verspreid over meerdere wanden.
• Keuken: 2 dubbele stopcontacten per werkblad, plus aparte aansluitingen voor vaste apparaten.
• Slaapkamer: 2 per nachtkastje en 1 bij een bureau.
• Thuiswerkplek: minimaal 4, plus een USB-stopcontact.

Stopcontacten bijplaatsen achteraf vraagt hak- en breekwerk, dus ruim plannen loont.

In de badkamer gelden volgens de norm NEN 1010 veiligheidszones rond bad en douche. In de natte zones direct rond bad en douche mag in principe geen gewoon schakelmateriaal; daar gebruik je spatwaterdichte oplossingen of plaats je de schakelaar buiten de zone. Buiten de zones (bijvoorbeeld bij de deur) volstaat gewoon Niko schakelmateriaal. Voor echt natte of spatgevoelige plekken kies je Niko Hydro met IP55. Laat een installateur de zones bepalen; dat luistert nauw.

Voor elektrische rolluiken, screens en jaloezieën gebruik je een rolluikschakelaar (of jaloezieschakelaar). Die heeft een op- en neerstand met een ingebouwde onderlinge vergrendeling, zodat de motor nooit tegelijk twee kanten op wordt gestuurd. Wil je rolluiken ook op tijd, op afstand of in scènes laten lopen, dan kies je een gemotoriseerde aansturing via Niko Home Control. Controleer altijd of de schakelaar geschikt is voor het vermogen en type van jouw rolluikmotor.

Een inbouw-stopcontact zit verzonken in de wand, met de bedrading in een inbouwdoos achter de afwerking: de strakke, onzichtbare standaard voor woningen. Een opbouw-stopcontact wordt op de wand gemonteerd, met een eigen behuizing waarin de bedrading loopt. Opbouw kies je waar je niet kunt of wilt hakken, zoals in een garage, schuur, kelder of op een betonnen of houten wand. Voor vochtige of buitenruimtes pak je de opbouwvariant van Niko Hydro.

Niko Home Control bedienelementen gebruiken dezelfde designafdekplaten als het klassieke schakelmateriaal, dus je houdt één consistente uitstraling door de hele woning. Of je nu Niko Original, Intense of Pure kiest, de bedienknoppen, scèneschakelaars en thermostaten van Niko Home Control sluiten daarop aan. Zo zie je aan de wand geen verschil tussen een gewone schakelaar en een slim bedienpunt.

Technisch sluit je Niko schakelmateriaal aan op dezelfde 230V-installatie als elk ander merk, dus functioneel werkt het samen. Voor een strak en uniform resultaat is het echter aan te raden om binnen één ruimte, en liefst per woning, één merk en serie aan te houden: afdekplaten, hartafstanden en uitstraling verschillen namelijk per fabrikant. Vervang je losse punten, kies dan dezelfde Niko-serie als de rest, zodat alles op elkaar aansluit.

Het verwisselen van een afdekplaat kun je vaak zelf. Maar het aansluiten van schakelaars, stopcontacten en dimmers op de vaste 230V-installatie hoort uitgevoerd te worden door een erkende installateur. Werken aan de elektrische installatie brengt risico's met zich mee en kan gevolgen hebben voor je verzekering bij schade. Wij stellen graag een compleet pakket voor je samen en kunnen je in contact brengen met een installateur in jouw regio.